Nhật Bản cắt giảm 17 nghìn tỷ Yên trái phiếu siêu dài hạn

Để đối phó với cơn bão lợi suất, Nhật Bản quyết định giảm mạnh phát hành trái phiếu siêu dài hạn, một động thái chiến lược nhằm cân bằng giữa gói kích thích khổng lồ và ổn định thị trường tài chính.

Trong một động thái được ví như “tránh đòn” của thị trường, Bộ Tài chính Nhật Bản đang hoàn thiện kế hoạch phát hành trái phiếu chính phủ (JGB) cho năm tài khóa 2026, bắt đầu từ tháng 4 tới.

Theo các nguồn tin thân cận, trọng tâm của kế hoạch này là việc cắt giảm mạnh quy mô phát hành trái phiếu siêu dài hạn (kỳ hạn 20, 30, 40 năm) xuống chỉ còn khoảng 17 nghìn tỷ Yên (109 tỷ USD). Con số này không chỉ thấp hơn đáng kể so với kế hoạch năm tài khóa hiện tại mà còn đánh dấu mức phát hành thấp nhất kể từ năm 2009, tức là trong vòng 17 năm qua.

Quyết định này không đến một cách bất ngờ mà là đỉnh điểm của một chuỗi áp lực dồn nén trên thị trường trái phiếu. Cụ thể, Bộ Tài chính dự kiến cắt giảm thêm 100 tỷ Yên cho mỗi kỳ hạn siêu dài mỗi tháng. Động thái này trực tiếp phản ứng trước việc lợi suất trái phiếu siêu dài hạn liên tục phá kỷ lục, với trái phiếu 30 năm chạm 3.45% và trái phiếu 40 năm lên tới 3.715%.

Nguyên nhân sâu xa của đợt bán tháo này bắt nguồn từ nỗi lo cung vượt cầu, khi các nhà đầu tư lo ngại chính phủ sẽ tràn ngập thị trường bằng trái phiếu mới để tài trợ cho các gói chi tiêu khổng lồ.

Bối cảnh đó đưa chúng ta đến với chính sách của chính phủ dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, người nhậm chức từ tháng 10/2025. Ưu tiên hàng đầu được bà Takaichi nhấn mạnh là phục hồi kinh tế, đi kèm với tín hiệu nới lỏng mục tiêu cải thiện tài chính công.

Trên thực tế, chính phủ đã thông qua một gói kích thích kinh tế trị giá 21.3 nghìn tỷ Yên vào tháng 11 để hỗ trợ người dân đối phó với chi phí sinh hoạt tăng cao. Song song đó, ngân sách thường niên cho năm 2026 cũng đang được định hình ở quy mô kỷ lục, ước tính khoảng 122.3 nghìn tỷ Yên.

Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý trong cấu trúc ngân sách mới là mức phát hành trái phiếu mới để tài trợ chỉ dự kiến ở khoảng 29.6 nghìn tỷ Yên, vẫn cố gắng giữ dưới ngưỡng tâm lý quan trọng 30 nghìn tỷ Yên. Điều này cho thấy một sự phân bổ nguồn lực có chủ đích.

Trong khi đó, đối với các kỳ hạn trái phiếu khác, chính phủ thể hiện ý định giữ ổn định. Cụ thể, trái phiếu kỳ hạn chuẩn 10 năm sẽ được giữ nguyên ở mức 31.2 nghìn tỷ Yên, tương đương 2.6 nghìn tỷ Yên mỗi tháng. Tương tự, trái phiếu 2 năm duy trì ở 2.8 nghìn tỷ Yên/tháng và trái phiếu 5 năm ở 2.5 nghìn tỷ Yên/tháng.

Sự lựa chọn này minh chứng cho chiến lược tập trung kiểm soát phân khúc siêu dài hạn – vốn là nơi nhạy cảm và biến động mạnh nhất dưới tác động của tâm lý thị trường.

Áp lực thị trường buộc chính phủ phải điều chỉnh không phải là điều mới mẻ. Ngay từ đầu năm 2025, thị trường trái phiếu Nhật đã trải qua một đợt bán tháo mạnh, buộc Bộ Tài chính phải hai lần điều chỉnh kế hoạch. Đáng chú ý nhất là vào tháng 6, Bộ đã phải cắt giảm mạnh kế hoạch phát hành trái phiếu siêu dài cho năm tài khóa hiện tại, từ 24.6 nghìn tỷ Yên xuống còn 21.4 nghìn tỷ Yên.

Sự điều chỉnh lần này còn có cơ sở từ sự thay đổi trong cấu trúc nhu cầu. Các tài liệu nội bộ và ý kiến từ thị trường đều ghi nhận sự suy giảm nhu cầu từ các nhà đầu tư tổ chức truyền thống, đặc biệt là các công ty bảo hiểm nhân thọ – vốn là trụ cột chính của phân khúc siêu dài hạn. Điều này buộc chính phủ phải linh hoạt hơn trong việc quản lý nguồn cung để tránh gây mất cân bằng.

Nhận thức rõ ràng về những rủi ro, Thủ tướng Takaichi đã phát đi tín hiệu trấn an trong một bài phỏng vấn với Nikkei. Bà khẳng định chính phủ sẽ không thực hiện “phát hành trái phiếu hay cắt giảm thuế một cách vô trách nhiệm”. Bà cũng thẳng thắn thừa nhận tỷ lệ nợ công trên GDP của Nhật Bản, dù có xu hướng cải thiện, vẫn ở mức rất cao, và cam kết theo đuổi một chính sách tài khóa có trách nhiệm.

Quyết định cắt giảm phát hành trái phiếu siêu dài hạn lần này chính là minh chứng rõ nét nhất cho cam kết đó, một nỗ lực chủ động để xoa dịu tâm lý thị trường và ngăn chặn đà leo thang không kiểm soát của lợi suất.

Giới phân tích từ các hãng lớn như Bloomberg, Reuters và MUFG Research nhận định rằng động thái này có thể mang lại sự ổn định tạm thời cho phân khúc siêu dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vẫn đang tiếp tục lộ trình bình thường hóa chính sách tiền tệ, với khả năng tăng lãi suất thêm trong tương lai.

Tuy nhiên, họ cũng chỉ ra rằng thách thức dài hạn vẫn còn nguyên đó. Nhật Bản vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ nợ công cao nhất thế giới, trong khi áp lực chi tiêu công cho an sinh xã hội và kích thích kinh tế không hề giảm bớt. Việc giảm phát hành trái phiếu siêu dài có thể chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm trì hoãn và quản lý rủi ro, chứ không giải quyết được gốc rễ của bài toán tài khóa.

Tóm lại, kế hoạch phát hành JGB năm 2026 là một bức tranh phản chiếu sự cân bằng tinh tế mà chính phủ Takaichi buộc phải thực hiện. Một bên là nhiệm vụ duy trì hỗ trợ tài khóa mạnh mẽ để nuôi dưỡng đà phục hồi kinh tế, bên kia là yêu cầu cấp thiết phải giữ cho thị trường trái phiếu – nền tảng của hệ thống tài chính quốc gia – không rơi vào tình trạng mất kiểm soát.

Quyết định cắt giảm về lượng nhưng giữ ổn định ở các kỳ hạn then chốt cho thấy một cách tiếp cận có chọn lọc và nhạy bén. Đây chắc chắn sẽ là một tín hiệu quan trọng mà các nhà đầu tư toàn cầu cần theo dõi sát sao, bởi nó không chỉ phản ánh sức khỏe tài chính của nền kinh tế Nhật Bản mà còn có khả năng tạo ra những gợn sóng lan tỏa trên các thị trường tài chính quốc tế trong thời gian tới.