Trump chuẩn bị buộc Big Tech trả giá 15 tỷ USD trong cuộc khủng hoảng năng lượng AI

Chính quyền Trump sắp công bố một kế hoạch can thiệp thị trường chưa từng có tiền lệ, đặt gánh nặng tài chính 15 tỷ USD xây nhà máy điện lên vai các gã khổng lồ công nghệ, nhằm bảo vệ 67 triệu người dân Mỹ khỏi cơn bão giá điện được thổi bùng bởi làn sóng AI.

Trong một bối cảnh mà giá điện đang trở thành nỗi ám ảnh hàng ngày của các hộ gia đình Mỹ và là mối đe dọa thực sự đối với an ninh năng lượng quốc gia, Tổng thống Donald Trump đang chuẩn bị một động thái quyết liệt, táo bạo và mang tính lịch sử.

Theo thông tin độc quyền từ Bloomberg và các nguồn tin cấp cao trong Nhà Trắng, vào ngày 17 tháng 01 năm 2026, Trump cùng một liên minh hiếm hoi các thống đốc từ cả hai đảng tại vùng Đông Bắc sẽ chính thức công bố một kế hoạch can thiệp khẩn cấp vào thị trường điện lực. Mục tiêu trọng tâm: buộc các tập đoàn công nghệ khổng lồ – những kiến trúc sư chính của cuộc cách mạng AI – phải trực tiếp gánh vác chi phí cho cơn khát năng lượng mà chính họ tạo ra, nhằm bảo vệ hàng chục triệu hộ gia đình Mỹ khỏi những hóa đơn điện tăng vọt không thể kiểm soát.

Kế hoạch này không diễn ra trong chân không, mà là đỉnh điểm của một cơn bão cảnh báo đã được các nhà phân tích dự báo từ nhiều tháng trước. Ngay từ tháng 8 năm 2025, các bài phân tích trên ZeroHedge đã chỉ ra rằng biểu đồ CPI điện lực của Mỹ sẽ sớm trở thành tâm điểm đáng lo ngại nhất trong lĩnh vực tài chính, khi đội quân data center mọc lên theo cấp số nhân khắp đất nước bắt đầu gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Đến tháng 9 và tháng 10, những dự báo tiếp tục được đưa ra: đó chỉ là vấn đề thời gian trước khi Trump, nhận ra rằng giá điện tăng cao sẽ khiến đảng Cộng hòa mất phiếu trong bầu cử giữa kỳ, phải thực thi các biện pháp kiểm soát giá. Giờ đây, những dự báo đó đang trở thành hiện thực với tốc độ nhanh hơn dự kiến.

Trung tâm của cơn bão này là PJM Interconnection, mạng lưới điện khu vực lớn nhất và lâu đời nhất nước Mỹ, quản lý một hệ thống phức tạp với hơn 85.000 dặm đường truyền tải và phối hợp hoạt động của hàng nghìn máy phát điện có tổng công suất trên 185 GW.

PJM phục vụ 67 triệu người dân trải dài từ Illinois đến New Jersey, bao gồm 13 bang và Đặc khu Columbia. Đây cũng chính là nơi tập trung dày đặc nhất các trung tâm dữ liệu toàn cầu, với “thủ phủ” không thể chối cãi ở Bắc Virginia. Áp lực lên hệ thống này là khủng khiếp: PJM dự báo nhu cầu điện cao điểm toàn hệ thống sẽ tăng 17% vào năm 2030 so với mức cao năm 2025. Đáng báo động hơn, trong số 13 thị trường điện khu vực của Mỹ, PJM là một trong 8 thị trường đã rơi xuống dưới mức dự trữ công suất tới hạn, theo phân tích từ Goldman Sachs.

Hậu quả kinh tế đã hiện hữu rõ ràng và đau đớn. Số liệu từ Hiệp hội Giám đốc Hỗ trợ Năng lượng Quốc gia (NEADA) cho thấy, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, giá điện bán lẻ cho hộ gia đình Mỹ đã tăng tới 10.5%, đánh dấu một trong những mức tăng lớn nhất trong hơn một thập kỷ. Đến tháng 9/2025, giá điện bán lẻ trung bình toàn quốc tăng 7.4%, đạt mức kỷ lục kỷ lục 18.07 cent/kWh, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 12/2023.

Những con số này không còn là thống kê khô khan, mà đã trở thành gánh nặng thực sự trong túi tiền của cử tri, và do đó, trở thành một “quả bom chính trị” có thể quyết định kết quả bầu cử giữa kỳ tháng 11/2026. Mối lo ngại về chi phí sinh hoạt, với điện là một mặt hàng thiết yếu, đang đè nặng lên nỗ lực của đảng Cộng hòa trong việc duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.

Trong bối cảnh đó, bài đăng trên mạng xã hội của Trump: “Tôi không bao giờ muốn người Mỹ phải trả hóa đơn điện cao hơn vì các Trung tâm Dữ liệu” và tuyên bố các công ty công nghệ lớn phải “tự trả tiền cho con đường của họ”, chính là phát súng hiệu cho một cuộc điều chỉnh chính sách lớn.

Kế hoạch cụ thể, được mô tả là một “biện pháp can thiệp khẩn cấp một lần”, sẽ được thể hiện qua một “Tuyên bố Nguyên tắc” không ràng buộc pháp lý nhưng có sức nặng chính trị khổng lồ. Tài liệu này sẽ được ký bởi Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia của Trump cùng các thống đốc của Pennsylvania, Ohio, Virginia và một số bang then chốt khác.

Điểm đáng chú ý là sự tham gia của cả các thống đốc Dân chủ như Josh Shapiro (Pennsylvania) và Wes Moore (Maryland), cho thấy tính cấp thiết và sự đồng thuận liên đảng hiếm có xung quanh vấn đề này. Nội dung cốt lõi của Tuyên bố là thúc giục PJM tổ chức ngay một phiên đấu giá công suất đặc biệt, một phiên bản mở rộng và cấp bách của cơ chế “đấu giá đảm bảo độ tin cậy” (reliability backstop auction) mà tổ chức này đã dự tính.

Tuy nhiên, phiên đấu giá này sẽ có những điểm khác biệt căn bản. Thứ nhất, đây là hợp đồng dài hạn 15 năm, thay vì các hợp đồng 12 tháng thông thường. Thứ hai, và là điểm then chốt, các bên đấu thầu duy nhất sẽ là các chủ sở hữu và vận hành data center.

Các tập đoàn như Amazon.com Inc., Alphabet Inc.s Google và Microsoft Corp. sẽ phải đấu thầu và cam kết thanh toán cho công suất điện trong suốt 15 năm, bất kể họ có sử dụng hết hay không. Cơ chế này nhằm tạo ra dòng doanh thu ổn định, có thể dự đoán được để tài trợ cho làn sóng xây dựng nhà máy điện mới với tổng giá trị ước tính lên tới 15 tỷ USD. Một quan chức Nhà Trắng cho biết thời gian khởi động các nhà máy mới sẽ được sắp xếp theo từng giai đoạn, và phiên đấu giá đặc biệt này cần được tổ chức trước cuối tháng 9/2026.

Sự cần thiết của biện pháp mạnh tay này càng được củng cố khi xem xét tình trạng thất bại triền miên của các phiên đấu giá gần đây tại PJM. Phiên đấu giá tháng 12/2025 đã thiếu hụt tới 6.6 gigawatt công suất, mà PJM thẳng thừng đổ lỗi cho “cơn sốt xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ”. Một phân tích sâu từ báo cáo đấu giá trước đó của PJM còn tiết lộ một sự thật gây sốc: nếu không có một cơ chế kiểm soát giá ngầm (implicit cap) trong phiên đấu giá gần nhất, giá điện cho hộ gia đình có thể đã cao hơn tới 60%.

Giới chuyên gia đã có những phản ứng ban đầu đầy thú vị. Joe Bowring, Chủ tịch của Monitoring Analytics LLC – tổ chức giám sát độc lập của PJM, gọi kế hoạch này là “một sự cải tiến đáng kể và là phần mở rộng hợp lý của mô hình 'tự mang nguồn phát mới đến' (bring-your-own generation)”. Timothy Fox, một nhà phân tích tại ClearView Energy Partners, nhận định rằng mặc dù chỉ là tuyên bố nguyên tắc, áp lực từ chính quyền Trump và một liên minh lưỡng đảng các tiểu bang chắc chắn sẽ thúc đẩy phản ứng đáng kể từ phía PJM.

Tác động của kế hoạch sẽ có tính hai mặt và phân hóa sâu sắc. Về mặt tích cực, nó không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn giúp PJM giải quyết một vấn đề nan giải: cải thiện độ chính xác trong dự báo tăng trưởng nhu cầu. Bằng cách buộc các công ty tech phải cam kết tài chính cho nhu cầu của chính họ, cách tiếp cận này có thể loại bỏ các dự án data center mang tính đầu cơ, vốn đã làm sai lệch các dự báo tăng trưởng trước đây.

Hơn nữa, kế hoạch có thể thúc đẩy nhanh việc phát triển các nhà máy điện khí tự nhiên và tiềm năng là cả các lò phản ứng hạt nhân thế hệ mới, như Lò phản ứng Mô-đun Nhỏ (SMR), thông qua việc đảm bảo doanh thu và lợi nhuận dài hạn.

Tuy nhiên, hệ quả không đồng đều trong ngành công nghệ là điều không thể tránh khỏi. Như phân tích của Gil Luria, chuyên gia tại DA Davidson & Co., các gã khổng lồ như Amazon, Google, Microsoft ít bị ảnh hưởng bởi biến động giá điện vì họ có khả năng chuyển chi phí này cho khách hàng cuối cùng.

Ngược lại, hàng chục công ty nhỏ hơn như Nebius và CoreWeave – những đơn vị cung cấp hạ tầng AI cho các công ty điện toán đám mây theo hợp đồng dài hạn – sẽ phải đối mặt với rủi ro lớn khi biên lợi nhuận bị bóp chặt nếu họ phải tự hấp thụ chi phí điện tăng cao.

Kế hoạch của Trump cũng đặt ra một tiền lệ quan trọng cho toàn quốc gia. Nó ghi nhận một sự thay đổi mô hình: cơ sở hạ tầng số, dù quan trọng cho an ninh quốc gia và lợi thế cạnh tranh toàn cầu, không thể phát triển vô hạn mà không tính đến chi phí ngoại sinh lên cộng đồng. Các giải pháp tương tự đã manh nha ở những nơi khác, như Texas khuyến khích mô hình “behind-the-meter”, hay Dominion Energy tuyên bố thiết kế biểu giá để data centers tự chịu chi phí tăng thêm.

Thậm chí Microsoft gần đây cũng công bố sáng kiến tự nguyện trả giá điện cao hơn ở một số khu vực. Nhưng kế hoạch tại PJM là sự can thiệp có hệ thống, mang tính cưỡng chế và quy mô lớn đầu tiên.

Trong khi đó, các tổ chức nghiên cứu độc lập như Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley (LBNL) và Jefferies đưa ra dự báo thận trọng. Mặc dù PJM gần đây đã điều chỉnh giảm nhẹ dự báo nhu cầu ngắn hạn nhờ quy trình thẩm định các dự án data center lớn chặt chẽ hơn, nhu cầu dài hạn đến năm 2036 vẫn được dự báo tăng thêm hàng chục GW.

Cuối cùng, động thái này của Tổng thống Trump là sự kết hợp giữa tính toán chính trị sắc bén, sự cần thiết kinh tế cấp bách và tầm nhìn điều chỉnh thể chế cho kỷ nguyên AI. Nó không chỉ nhằm dập tắt một đám cháy trước mắt về giá cả, mà còn đặt ra một nguyên tắc nền tảng cho tương lai: lợi ích từ cuộc cách mạng công nghệ phải đi đôi với trách nhiệm tài chính cho cơ sở hạ tầng vật chất mà nó tiêu thụ.

Thành công hay thất bại của mô hình “đấu giá khẩn cấp” này tại PJM sẽ không chỉ định hình lại thị trường năng lượng Mỹ, mà còn cung cấp một bài học then chốt cho các quốc gia khác trên toàn cầu trong việc cân bằng giữa đổi mới công nghệ không ngừng và sự ổn định kinh tế - xã hội của người dân.