Thị trường có đang thổi phồng về tác động của quy định xuất khẩu Bạc mới của Trung Quốc?

Giữa làn sóng lo ngại về quy định xuất khẩu mới của Trung Quốc, phân tích chuyên sâu cho thấy tác động thực tế có hạn, trong khi bài toán cốt lõi của thị trường vẫn là tình trạng thâm hụt cung-cầu trầm trọng lên tới gần 820 triệu ounce sau 5 năm và cuộc chạy đua công nhận bạc là tài nguyên chiến lược.

Bầu không khí thị trường kim loại quý toàn cầu những ngày đầu năm 2026 trở nên căng thẳng bởi một thông báo từ Bắc Kinh. Quy định xuất khẩu bạc mới của Trung Quốc, chính thức có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, ngay lập tức được ví như một quả bom nổ chậm có thể làm đảo lộn chuỗi cung ứng vốn đã mong manh. Tuy nhiên, khi lớp bụi của những phản ứng ban đầu lắng xuống và các dữ liệu chi tiết được đưa ra ánh sáng, một bức tranh phức tạp và tinh tế hơn nhiều dần hiện ra.

Điều mà thị trường đối mặt không chỉ đơn thuần là một sự điều chỉnh chính sách từ một quốc gia, mà là sự hội tụ của nhiều yếu tố: một khung quản lý bị hiểu nhầm, một thị trường vật chất thiếu hụt trầm trọng kéo dài, và làn sóng chủ nghĩa dân tộc tài nguyên đang lên cao trên toàn cầu.

Phần 1: Sự thật về quy định mới của Trung Quốc

Theo quy định mới từ Bộ Thương mại Trung Quốc, chỉ các doanh nghiệp đáp ứng hai tiêu chí khắt khe mới được xuất khẩu bạc hợp pháp: công suất sản xuất hàng năm tối thiểu 80 tấn và hạn mức tín dụng trên 30 triệu USD.

Về bề nổi, đây rõ ràng là một rào cản cực lớn, được dự đoán sẽ loại bỏ hàng trăm nhà xuất khẩu vừa và nhỏ. Gần như lập tức, sự so sánh với chiến lược “vũ khí hóa” thị trường đất hiếm thành công trước đây của Trung Quốc được đưa ra.

Trong một bài phân tích vào ngày 8/1/2026, Money Metals Exchange thậm chí đã dùng cụm từ mạnh mẽ “China is weaponizing silver”, chỉ ra rằng Trung Quốc kiểm soát tới 60-70% công suất tinh luyện bạc toàn cầu, với lượng xuất khẩu ròng khổng lồ 4.600 tấn trong 11 tháng đầu năm 2025 so với nhập khẩu chỉ 220 tấn. Viễn cảnh một “cú sốc cung” khiến giá bạc vọt lên 80 USD, thậm chí 134 USD/ounce để kìm hãm nhu cầu từ ngành năng lượng mặt trời dường như rất thuyết phục.

Tuy nhiên, phân tích thực tế đã hóa giải nhiều lo ngại này. Đội ngũ chuyên gia tại Thượng Hải của Metal Focus đã tiến hành đối chiếu tỉ mỉ danh sách các công ty được cấp phép xuất khẩu cho giai đoạn 2026-2027 với danh sách của giai đoạn trước đó, tức 2025-2026. Kết quả cho thấy sự thay đổi là tối thiểu: số lượng doanh nghiệp được phép thậm chí tăng nhẹ từ 42 lên 44.

Phát hiện then chốt này vạch rõ một sự thật bị bỏ qua: việc quản lý xuất khẩu bạc thông qua giấy phép tại Trung Quốc không phải là điều mới mẻ. Hệ thống này đã tồn tại và hoạt động từ lâu, và phần lớn các nhà xuất khẩu nhỏ mà mọi người lo ngại bị loại bỏ thực tế đã không nằm trong danh sách được phê duyệt từ trước.

Do đó, quy định mới thực chất chỉ là một sự tinh chỉnh kỹ thuật, siết chặt hơn nữa tiêu chuẩn trong một khuôn khổ quản lý sẵn có, chứ không phải một lệnh cấm hay hạn ngạch hoàn toàn mới. Điều này càng có ý nghĩa khi nhớ lại rằng chính Trung Quốc đã dỡ bỏ hạn ngạch xuất khẩu bạc từ vài năm trước.

Metals Focus trong tuyên bố chính thức của mình đã khẳng định: “Thông báo này sẽ có ít tác động đến dòng chảy thương mại bạc toàn cầu hoặc tình trạng khan hiếm thị trường. Tuy nhiên, dường như có sự hiểu lầm dẫn đến việc diễn giải đây là tín hiệu tích cực cho giá bạc.” Sự hiểu lầm đó là dễ hiểu trong bối cảnh Trung Quốc vừa nâng bạc lên vị thế “vật liệu chiến lược”, ngang hàng với đất hiếm, antimon và vonfram.

Hành động tích trữ ồ ạt của các nhà nhập khẩu vào tháng 12/2025, đẩy xuất khẩu bạc từ Trung Quốc lên mức kỷ lục, càng làm dấy lên cảm giác khẩn cấp. Tuy nhiên, thị trường đã nhanh chóng thích ứng. Bất kỳ sự gián đoạn tiềm tàng nào cũng có khả năng được bù đắp bởi nguồn cung từ các quốc gia sản xuất hàng đầu khác như Mexico, Peru hay Bolivia.

Phần 2: Cơn khát thật sự đến từ đâu?

Nếu tác động từ Trung Quốc bị thổi phồng, thì nguyên nhân thực sự nào đang thúc đẩy thị trường bạc? Câu trả lời nằm ở những con số khô khan nhưng đầy sức nặng về cán cân cung-cầu toàn cầu.

Báo cáo World Silver Survey 2025 từ Silver Institute vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại: thị trường bạc đã ghi nhận năm thứ năm liên tiếp thâm hụt nguồn cung. Năm 2024, thâm hụt cấu trúc ở mức 148.9 triệu ounce, đóng góp vào tổng mức thiếu hụt tích lũy trong bốn năm lên tới 678 triệu ounce – tương đương 10 tháng sản lượng khai thác mỏ toàn cầu.

Dự báo cho năm 2025 tuy có phần khả quan hơn nhưng vẫn rất đáng báo động. Silver Institute ước tính thâm hụt sẽ thu hẹp lại ở mức 95 triệu ounce, nhưng điều này vẫn đánh dấu năm thứ năm thị trường không tự cân bằng. Tổng thâm hụt tích lũy từ 2021 đến 2025 được dự kiến chạm ngưỡng gần 820 triệu ounce, một con số khổng lồ tương đương với gần một năm sản xuất mỏ toàn cầu. Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này bắt nguồn từ một động lực không thể đảo ngược: nhu cầu công nghiệp bùng nổ.

Nhu cầu công nghiệp, chiếm khoảng 60% tổng tiêu thụ bạc, đã lập kỷ lục mới vào năm 2024 ở mức 680.5 triệu ounce. Sự tăng trưởng này được thúc đẩy mạnh mẽ bởi cuộc cách mạng năng lượng sạch và công nghệ cao. Ngành quang điện (pin mặt trời) và sản xuất ô tô điện là những “con ngựa đầu kéo” chính, cùng với đó là sự bùng nổ của các ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI.

Một nghiên cứu từ Đại học New South Wales cảnh báo mức độ nghiêm trọng: đến năm 2027, riêng ngành sản xuất pin mặt trời có thể sẽ cần đến hơn 20% nguồn cung bạc hàng năm hiện tại. Viễn cảnh dài hạn còn ảm đạm hơn, với dự báo đến năm 2050, lĩnh vực này có thể chiếm tới 85-98% trữ lượng bạc toàn cầu. Silver Institute nhận định: “Điều này phản ánh lợi ích cấu trúc từ kinh tế xanh, từ PV và ô tô đến phát triển hạ tầng lưới điện, cùng với ứng dụng liên quan đến AI.”

Trong khi nhu cầu tăng vọt, nguồn cung phản ứng một cách chậm chạp. Hơn một nửa sản lượng bạc toàn cầu là sản phẩm phụ từ việc khai thác các kim loại cơ bản như đồng, chì, kẽm, vốn ít nhạy cảm với biến động giá bạc. Sản xuất từ các mỏ bạc nguyên chất, vốn chỉ chiếm 28%, thì đang đối mặt với tình trạng quặng có phẩm cấp thấp dần và chi phí khai thác gia tăng.

Hệ quả tất yếu là người dùng công nghiệp buộc phải rút ròng từ kho dự trữ trên mặt đất. Tại thời điểm mà những người nắm giữ bạc vật chất ngày càng miễn cưỡng bán ra ở mức giá hiện tại, áp lực tăng giá trở nên vững chắc về cơ bản.

Phần 3: Bàn cờ địa chính trị mở rộng

Sự khan hiếm cấu trúc này đã đẩy bạc vào tầm ngắm của các nhà hoạch định chính sách an ninh quốc gia. Vào ngày 6 tháng 11 năm 2025, Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) chính thức bổ sung bạc vào Danh sách Khoáng sản Quan trọng, nâng tổng số lên 60 khoáng sản.

Định nghĩa của USGS rất rõ ràng: đây là những hàng hóa thiết yếu cho an ninh kinh tế hoặc quốc gia, có chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương và đóng vai trò then chốt trong sản xuất. Việc công nhận này không chỉ mang tính biểu tượng; nó mở ra cánh cửa cho các chính sách ưu tiên như tăng cường đầu tư liên bang, đẩy nhanh quy trình cấp phép khai thác mới và xây dựng chiến lược giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài.

Động thái của Mỹ phản ánh và thúc đẩy xu hướng “chủ nghĩa tài nguyên” toàn cầu. Nó tạo ra một cú hích mới cho ngành khai thác kim loại chiến lược tại Bắc Mỹ. Các báo cáo từ PR Newswire và NAI500 chỉ ra sự bùng nổ trong hoạt động thăm dò, với những kết quả ấn tượng như mẫu bạc cấp cao lên tới 2.370 gram/tấn tại một dự án ở Canada. Thị trường khoáng sản quan trọng được dự báo sẽ tăng trưởng mạnh mẽ từ 328 tỷ USD lên 587 tỷ USD vào năm 2032.

Sự công nhận từ USGS cũng làm dấy lên lo ngại về các biện pháp thuế quan đối với nhập khẩu bạc, có thể làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng trong chuỗi cung ứng vốn đã mong manh, như từng xảy ra trong đợt biến động vào tháng 10/2025.

Phần 4: Tổng hòa áp lực và triển vọng thị trường

Bối cảnh tổng thể cho thấy, dù quy định của Trung Quốc không phải là nhân tố gây sốc chính, nó vẫn là một mảnh ghép trong bức tranh lớn hơn về sự can thiệp ngày càng tăng của chính phủ vào thị trường tài nguyên. Sự kết hợp giữa thâm hụt cung cầu dai dẳng, nhu cầu công nghiệp vững chắc từ các xu hướng công nghệ và chuyển đổi năng lượng, cùng với các động thái chiến lược hóa từ cả Trung Quốc lẫn Mỹ, tạo ra một môi trường hoàn hảo cho sự biến động giá mạnh và kéo dài.

Các nhà phân tích từ nhiều tổ chức đã đưa ra những dự báo đáng chú ý. Chuyên gia Anton Kharitonov từ Traders Union dự đoán giá bạc vẫn có khả năng tăng 30% trong 12 tháng tới nếu Trung Quốc thực thi quy định một cách nghiêm ngặt, mở đường cho việc giá chạm ngưỡng ba chữ số sớm hơn dự kiến. Matthew Piggott từ Metals Focus cảnh báo: “Chắc chắn sẽ có nhiều khan hiếm hơn trong thị trường bạc”, đồng thời nhấn mạnh rằng giải pháp dài hạn cần một nguồn cung dồi dào hơn – một viễn cảnh khó xảy ra trong ngắn hạn.

Tóm lại, câu chuyện của thị trường bạc năm 2026 không còn là câu chuyện về một quy định đơn lẻ. Đó là câu chuyện về một mặt hàng công nghiệp thiết yếu đang bị kẹt giữa cơn bão của nhu cầu tương lai và những hạn chế về nguồn cung hiện tại, trong khi các siêu cường tranh giành để đảm bảo an ninh tài nguyên cho mình.

Trong một thế giới mà bạc ngày càng được coi trọng như “vàng mới” của nền công nghiệp xanh và công nghệ cao, sự khan hiếm vật chất có thể sẽ tiếp tục là chủ đề chi phối trong nhiều năm tới.