Lời nói đầu:Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố có thể trì hoãn chuyến thăm Trung Quốc dự kiến diễn ra vào cuối tháng 3, nếu Bắc Kinh không có hành động giúp tái mở cửa eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng đang bị phong tỏa do xung đột tại Trung Đông.

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times công bố ngày 16/3, Tổng thống Trump cho biết chuyến đi dự kiến diễn ra từ 31/3 đến 2/4 có thể bị hoãn lại. Ông nhấn mạnh Washington cần sự rõ ràng từ phía Trung Quốc về vấn đề Hormuz trước thềm hội nghị, đồng thời tuyên bố khoảng thời gian hai tuần còn lại là “quá dài”.
Phát biểu trên chuyên cơ Không lực Một, nhà lãnh đạo Mỹ viện dẫn số liệu cho rằng Trung Quốc phụ thuộc tới 90% nguồn dầu nhập khẩu qua eo biển Hormuz, khẳng định hợp tác giải tỏa tuyến đường này là vì lợi ích của chính Bắc Kinh.
Tuy nhiên, các số liệu từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) cho thấy lượng dầu vận chuyển bằng đường biển qua Hormuz hiện chiếm chưa đến một nửa tổng lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Trong khi đó, Nomura ước tính dòng dầu qua eo biển này chỉ tương đương 6,6% tổng mức tiêu thụ năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Hình ảnh vệ tinh do các công ty nghiên cứu hàng hải theo dõi cho thấy, Iran vẫn tiếp tục vận chuyển một lượng lớn dầu thô sang Trung Quốc kể từ khi chiến sự bùng nổ cuối tháng trước.
Căng thẳng thương mại song song
Tuyên bố của Tổng thống Trump được đưa ra trong bối cảnh Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và người đồng cấp Trung Quốc đang có cuộc gặp tại Paris để thảo luận về hội nghị thượng đỉnh sắp tới. Phía Trung Quốc vẫn chưa xác nhận lịch trình chính thức và thường chỉ công bố các kế hoạch tương tự khi thời điểm diễn ra đã cận kề.
Trước đó, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đầu tháng này cho biết chương trình nghị sự cho hội nghị thượng đỉnh “đã được đặt lên bàn đàm phán”. Chuyến thăm dự kiến sẽ là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Trung Quốc kể từ chuyến đi của ông Trump năm 2017, và diễn ra 5 tháng sau cuộc gặp tại Busan, Hàn Quốc, nơi hai bên đồng ý ngừng bắn tạm thời trong cuộc chiến thương mại kéo dài.
Song song với diễn biến ngoại giao, chính quyền Trump đã khởi động các cuộc điều tra thương mại theo Mục 301 nhắm vào nhiều nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, với cáo buộc về công suất dư thừa và thất bại trong việc giải quyết vấn đề lao động cưỡng bức.
Phản ứng từ Bắc Kinh
Ngày 17/3, Bộ Thương mại Trung Quốc ra tuyên bố cho rằng chính quyền Trump “một lần nữa lạm dụng quy trình điều tra Mục 301, đặt luật pháp trong nước lên trên các quy tắc quốc tế”. Bắc Kinh mô tả các cuộc điều tra là “hành động đơn phương, độc đoán và mang tính phân biệt đối xử cực đoan”.
Trung Quốc cho biết đã chính thức có những trao đổi với Washington về các cuộc điều tra này. “Chúng tôi kêu gọi phía Mỹ ngay lập tức sửa chữa những hành vi sai trái và cùng Trung Quốc giải quyết vấn đề thông qua đối thoại”, người phát ngôn Bộ Thương mại tuyên bố, đồng thời cho biết sẽ theo dõi chặt chẽ tiến trình điều tra và thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Tác động đến thị trường năng lượng
Tình hình căng thẳng tại Hormuz đã ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp năng lượng Trung Quốc. Tập đoàn Sinopec, nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới, đã công bố kế hoạch cắt giảm sản lượng lọc dầu trong tháng 3 tới hơn 10% so với kế hoạch ban đầu, do thiếu hụt nguồn cung dầu thô từ Trung Đông.
Để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu trong nước, Bắc Kinh đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu đối với dầu diesel, xăng và nhiên liệu hàng không. Trong bối cảnh đó, giá dầu Brent đã có lúc vượt ngưỡng 100 USD/thùng.
Dữ liệu từ công ty theo dõi tàu biển Kpler cho thấy, lượng dầu dự trữ chiến lược của Trung Quốc hiện đạt khoảng 12 tỷ thùng, đủ đáp ứng nhu cầu nhập khẩu đường biển trong khoảng 115 ngày. Số liệu hải quan công bố đầu tháng 3 cho thấy, trong hai tháng đầu năm 2026, lượng dầu thô nhập khẩu của nước này tăng 15,8% so với cùng kỳ năm ngoái.
Chiều kích đa phương
Không chỉ gây sức ép với Trung Quốc, Tổng thống Trump cũng cảnh báo NATO có thể phải đối mặt với tương lai “rất tồi tệ” nếu các thành viên liên minh không chung tay giúp tái mở cửa eo biển Hormuz. Ông chỉ trích Anh chỉ cử hai tàu sau khi năng lực quân sự của Iran “về cơ bản đã bị phá hủy”.
Về phía châu Âu, Pháp chưa có phản ứng chính thức, trong khi Anh xác nhận Thủ tướng Keir Starmer đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Trump về vấn đề Hormuz. Tuyến đường eo biển Hormuz hiện là điểm nút chiến lược khi khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua đây hàng ngày.