Lạm phát Anh bất ngờ tăng vọt lên 3.4%, BoE có trì hoãn cắt giảm lãi suất?

London, 21/01/2026 - Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Vương quốc Anh đã bất ngờ đảo chiều tăng lên 3.4% trong tháng 12/2025, phá vỡ chuỗi năm tháng giảm liên tiếp và đẩy lạm phát ra xa mục tiêu 2% của Ngân hàng Anh (BoE). Động thái này ngay lập tức thổi bùng lên những nghi vấn về tính khả thi trong lộ trình nới lỏng chính sách tiền tệ mà thị trường đang kỳ vọng cho năm 2026.

Sáng ngày 21/01/2026, Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh (ONS) chính thức công bố dữ liệu khiến nhiều nhà hoạch định chính sách phải giật mình. CPI hàng năm tăng từ 3.2% lên 3.4%, không chỉ cao hơn mức 3.2% của tháng 11 mà còn vượt xa dự báo trung bình 3.3% từ giới phân tích.

Trên cơ sở hàng tháng, CPI tăng 0.4%, đảo ngược hoàn toàn so với mức giảm 0.2% trong tháng 11 và cao hơn mức tăng 0.3% của tháng 12 năm trước. Chỉ số CPI tổng thể đã lên mức 140.1 điểm, mức cao nhất từ trước đến nay trong lịch sử chuỗi dữ liệu.

Chỉ số CPIH - phiên bản mở rộng bao gồm chi phí nhà ở của chủ sở hữu, cũng tăng từ 3.5% lên 3.6%. Đáng chú ý, lạm phát cốt lõi (Core CPI), loại bỏ các yếu tố biến động mạnh như năng lượng, thực phẩm, rượu và thuốc lá, vẫn duy trì ở mức 3.2%, cho thấy áp lực giá từ khu vực dịch vụ và hàng hóa khác vẫn còn dai dẳng.

Ông Grant Fitzner, Kinh tế trưởng của ONS, nhận định rằng sự tăng nhẹ này phần lớn xuất phát từ giá thuốc lá cao hơn do thuế mới, cùng với vé máy bay và thực phẩm. Những yếu tố này được bù đắp một phần bởi sự giảm tốc của lạm phát tiền thuê nhà và giá các sản phẩm giải trí - văn hóa.

Diễn biến này được thúc đẩy chủ yếu bởi một số lĩnh vực cụ thể, trong đó lớn nhất là nhóm rượu và thuốc lá. Giá thuốc lá trong tháng 12 đã tăng tới 5.2% so với cùng kỳ năm ngoái, tăng vọt từ mức 4.0% của tháng 11.

Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc Chính phủ tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá lên 5.6% từ ngày 26/11/2025 - sớm hơn so với thời điểm tăng thuế năm trước, ngày 30/10/2024. Sự chênh lệch về thời điểm này đã tạo ra hiệu ứng thống kê đột biến.

Giao thông vận tải, đặc biệt là vé máy bay, cũng góp phần không nhỏ với mức tăng vọt 28.6%. Sarah Coles từ Hargreaves Lansdown lý giải rằng một phần nguyên nhân đến từ sự khác biệt trong thời gian ghi nhận giá vé qua kỳ Giáng sinh và Năm mới giữa hai năm.

Nhóm thực phẩm và đồ uống không cồn tiếp tục là gánh nặng cho người tiêu dùng, với tỷ lệ lạm phát hàng năm tăng từ 4.2% lên 4.5%, chủ yếu do giá bánh mì và ngũ cốc, rau củ bao gồm khoai tây và các sản phẩm thực phẩm khác. Dịch vụ nói chung tăng nhẹ lên 4.5%, trong khi hàng hóa tăng từ 2.1% lên 2.2%.

Tuy nhiên, không phải tất cả đều là áp lực tăng. Một số lĩnh vực đã giúp kiềm chế đà leo dốc. Chi phí nhà ở và dịch vụ gia đình giảm tốc, xuống 4.6% từ 4.8%, chủ yếu nhờ chi phí nhà ở chủ sở hữu (OOH) chậm lại ở mức 4.2% - thấp nhất kể từ tháng 5/2023.

Đây cũng là tháng thứ 11 liên tiếp OOH giảm tốc. Các nhóm khác như quần áo, giày dép, đồ nội thất gia đình, y tế và giải trí - văn hóa cũng góp phần kéo lạm phát xuống.

Đợt tăng lạm phát này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Anh đang chịu nhiều sức ép từ nhiều phía. Tỷ lệ thất nghiệp vẫn duy trì ở mức 5.1% - mức cao nhất trong gần 5 năm qua, tạo nên một thách thức kép.

Các hộ gia đình ngày càng phụ thuộc vào tín dụng để trang trải chi phí sinh hoạt. Số liệu từ BoE cho thấy, trong tháng 11/2025, tổng dư nợ tín dụng tiêu dùng tăng thêm 2.1 tỷ bảng, trong đó vay qua thẻ tín dụng tăng mạnh lên 1 tỷ bảng với tốc độ tăng trưởng theo năm đạt 12.1%, mức cao nhất kể từ tháng 1/2024.

Trên mặt trận chính trị, phản ứng diễn ra ngay lập tức. Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves tuyên bố trọng tâm số một của bà là cắt giảm chi phí sinh hoạt và nhấn mạnh rằng BoE cùng Chính phủ vẫn kỳ vọng lạm phát sẽ hạ nhiệt về gần mục tiêu 2% trong mùa xuân - hè 2026, nhờ các biện pháp trong ngân sách năm ngoái. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính đảng Bảo thủ Mel Stride chỉ trích gay gắt, cho rằng nguyên nhân đến từ sự quản lý kinh tế sai lầm của chính phủ hiện tại.

Phản ứng từ thị trường và các chuyên gia kinh tế khá bình tĩnh, nhiều ý kiến coi đây là biến động tạm thời chứ không phải xu hướng dài hạn. Đồng Bảng Anh gần như đi ngang ở mức 1.3231 USD ngay sau công bố.

Scott Gardner, chiến lược gia đầu tư tại J.P. Morgan Personal Investing, cho rằng mức tăng nhỏ hàng tháng khó làm Ngân hàng Anh lo lắng trong ngắn hạn, đặc biệt khi tăng trưởng lương đang giảm dần. Matthew Ryan từ Ebury nhận xét rằng các lập luận về rủi ro lạm phát tăng cao đang mất dần sức thuyết phục khi thị trường lao động nguội lạnh.

Các tổ chức lớn như National Institute of Economic and Social Research (NIESR) cũng khẳng định con số này sẽ không làm BoE lo ngại. Resolution Foundation dự báo lạm phát sẽ giảm mạnh từ quý 2/2026.

Tuy nhiên, một số chuyên gia tỏ ra thận trọng hơn. Số liệu lạm phát tháng 12 được coi là một tín hiệu then chốt trước cuộc họp chính sách tiếp theo của Ủy ban Chính sách Tiền tệ (MPC) thuộc BoE vào ngày 05/02/2026.

Paul Dales, chuyên gia từ Capital Economics, nhận định sự phục hồi của lạm phát CPI khiến Ngân hàng Anh khó có thể cắt giảm lãi suất từ 3.75% vào ngày 5 tháng 2. Ông Michael Saunders, cố vấn cấp cao tại Oxford Economics, cũng đồng tình rằng một đợt cắt giảm vào tháng 2 là khó xảy ra, và dự báo các đợt cắt giảm trong năm nay sẽ diễn ra dần dần.

So sánh với các nền kinh tế lớn khác, lạm phát của Anh vẫn ở mức cao đáng kể. Trong khi Anh ghi nhận mức CPI 3.4%, lạm phát tại Đức là 2.0% và tại Pháp chỉ là 0.7% trong cùng kỳ. ONS lưu ý rằng lần cuối cùng tỷ lệ lạm phát của Anh thấp hơn của Đức là vào tháng 12/2024.

Đối với thị trường forex, dữ liệu lạm phát luôn là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến đồng Bảng Anh (GBP). Khi lạm phát cao hơn dự báo, nó có thể khiến BoE thận trọng hơn trong việc cắt giảm lãi suất, hỗ trợ GBP mạnh lên ngắn hạn do kỳ vọng lãi suất cao kéo dài thu hút vốn ngoại. Ngược lại, nếu BoE vẫn duy trì lộ trình nới lỏng như dự kiến, GBP có thể chịu áp lực giảm.

So với dự báo của BoE từ tháng 12/2025, cơ quan này đã kỳ vọng lạm phát tạm thời tăng vào tháng 12 trước khi giảm về gần 3% trong quý 1/2026 và tiến sát 2% từ quý 2 nhờ các biện pháp giảm giá năng lượng hộ gia đình.

Tóm lại, dù chỉ số CPI tháng 12/2025 tăng bất ngờ lên 3.4%, phần lớn chuyên gia đồng thuận rằng đây chủ yếu là biến động tạm thời do yếu tố mùa vụ, thời điểm thuế quan và hiệu ứng thống kê. Xu hướng dài hạn vẫn được kỳ vọng là lạm phát hạ nhiệt về mục tiêu 2% trong năm 2026.

Tuy nhiên, con số này nhiều khả năng sẽ khiến Ngân hàng Anh phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn, và có thể trì hoãn nhẹ lộ trình cắt giảm lãi suất để đảm bảo áp lực giá thực sự đã được kiểm soát. Quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào bức tranh tổng thể từ các chỉ số lao động, lương và lạm phát dịch vụ trong những tháng tới.