Đội ngũ nghiên cứu AI mới của Meta trình làng những mô hình then chốt đầu tiên trong nội bộ công ty

Chỉ vỏn vẹn sáu tháng sau khi được thành lập giữa làn sóng tái cấu trúc đầu biến động, nhóm nghiên cứu tinh nhuệ Meta Superintelligence Labs đã có thành tựu đầu tiên: giao các mô hình AI “rất tốt” cho nội bộ công ty, mở ra chương mới trong cuộc đua siêu trí tuệ.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos hôm 21/01, Giám đốc Công nghệ (CTO) Andrew “Boz” Bosworth của Meta xác nhận một cột mốc quan trọng. Nhóm Meta Superintelligence Labs, được lập năm ngoái với sứ mệnh định hình tương lai AI của công ty, đã giao những mô hình AI then chốt đầu tiên cho nội bộ trong tháng này.

“Chất lượng rất tốt”, Bosworth nhận xét về các mô hình này, đồng thời nhấn mạnh rằng đội ngũ mới chỉ làm việc chưa đầy nửa năm. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng vẫn còn một “khối lượng công việc khổng lồ” ở giai đoạn hậu huấn luyện để biến mô hình thành sản phẩm thực sự hữu dụng cho cả nhân viên và người dùng cuối.

Thông tin này đến vào thời điểm Meta đang nỗ lực lấy lại đà phát triển trong cuộc đua AI đầy cạnh tranh, sau khi phải đối mặt với không ít chỉ trích về hiệu suất của thế hệ mô hình Llama 4.

Bosworth không tiết lộ chính xác đây là những mô hình nào, nhưng bối cảnh cho thấy rất có thể chúng liên quan đến hai dự án “Avocado” (mô hình xử lý văn bản) và “Mango” (mô hình hình ảnh-video) từng được báo giới nhắc đến. Điều đáng chú ý là Bosworth nhấn mạnh rằng công nghệ này “vẫn chưa hoàn thiện” và cần nhiều công đoạn tinh chỉnh để có thể ứng dụng thực tế.

Động thái này của Meta cần được đặt trong bối cảnh cuộc đua AI khốc liệt với các gã khổng lồ như OpenAI và Google. Dù đã ra mắt Llama 4, một bộ mô hình đa phương thức mạnh mẽ với các phiên bản Scout và Maverick, vào tháng 4/2025, Meta vẫn phải đối mặt với những đánh giá cho rằng họ đang tụt lại phía sau về mặt sáng tạo và đột phá.

Llama 4 trên thực tế sở hữu nhiều ưu điểm kỹ thuật như kiến trúc “hỗn hợp chuyên gia” (MoE) giúp tăng hiệu quả, khả năng đa phương thức bản địa và cửa sổ ngữ cảnh lên tới 10 triệu token. Tuy nhiên, dường như nó vẫn chưa đủ để tạo nên làn sóng như ChatGPT hay các công cụ tạo ảnh, video AI của đối thủ.

Cùng lúc đó, các đối thủ không ngừng tiến lên. OpenAI với Sora, Google với Gemini Nano Banana và nhiều startup khác đang liên tục thu hút sự chú ý của thế giới và cộng đồng sáng tạo. Áp lực này khiến CEO Mark Zuckerberg phải thực hiện một cuộc tái cấu trúc sâu rộng trong mùa hè 2025.

Để chống chọi với áp lực cạnh tranh, Mark Zuckerberg đã thực hiện một loạt thay đổi mang tính bước ngoặt. Ông thành lập một phòng thí nghiệm AI hoàn toàn mới có tên Meta Superintelligence Labs, ban đầu còn được gọi nội bộ là TBD Lab, tách biệt về mặt vật lý và tổ chức khỏi bộ máy quan liêu truyền thống của Meta.

Quyết định then chốt và gây nhiều chú ý nhất là việc đưa một người ngoài vào vị trí lãnh đạo. Zuckerberg đã đầu tư 14.3 tỷ USD để sở hữu 49% cổ phần của Scale AI, và đưa nhà đồng sáng lập trẻ tuổi Alexandr Wang (28 tuổi) trở thành Giám đốc AI của Meta, trực tiếp dẫn dắt phòng thí nghiệm mới này.

Dưới sự dẫn dắt của Wang, Meta đã thực hiện một chiến dịch tuyển dụng “săn đầu người” chưa từng có. Họ thu hút hơn 20 nhà nghiên cứu từ OpenAI, cùng hàng chục chuyên gia từ Google và các công ty khác, xây dựng một đội ngũ hơn 50 nhà nghiên cứu và kỹ sư tinh nhuệ. Thậm chí, có thông tin cho rằng Zuckerberg còn tự tay mang súp đến tận nhà một số nhân viên OpenAI để thuyết phục họ gia nhập.

Tuy nhiên, sự thay đổi lớn này diễn ra là có lý do. Các nguồn tin nội bộ tiết lộ về một cuộc xung đột sâu sắc giữa nhóm AI mới của Alexandr Wang và ban lãnh đạo sản phẩm cốt cán của Meta, bao gồm CTO Andrew Bosworth và Giám đốc Sản phẩm Chris Cox.

Phía ban lãnh đạo sản phẩm muốn nhóm AI mới tập trung ngay vào việc cải thiện sản phẩm cốt lõi. Họ kỳ vọng sử dụng dữ liệu từ Facebook và Instagram để huấn luyện mô hình, nhằm tối ưu hóa thuật toán đề xuất, nguồn cấp dữ liệu (news feed) và hệ thống quảng cáo - nguồn doanh thu chính của Meta.

Phía Alexandr Wang và đội ngũ nghiên cứu mới lại ưu tiên một tầm nhìn dài hạn và cơ bản hơn. Họ muốn tập trung nguồn lực để “bắt kịp và vượt mặt” các mô hình đối thủ từ OpenAI và Google về mặt chất lượng thuần túy trước, rồi mới tính đến chuyện ứng dụng vào sản phẩm.

Mâu thuẫn này thậm chí còn liên quan đến việc phân bổ ngân sách và tài nguyên. Có thông tin cho rằng Bosworth đã được yêu cầu cắt giảm 2 tỷ USD từ ngân sách đề xuất cho Reality Labs (bộ phận VR/AR) để chuyển sang tài trợ cho nhóm của Wang. Một vấn đề khác là tranh chấp về việc phân bổ sức mạnh tính toán (compute power) giữa việc huấn luyện mô hình AI mới và việc duy trì, cải thiện các thuật toán mạng xã hội hiện có.

Những động thái gần đây cho thấy Meta đang có một sự điều chỉnh chiến lược đáng kể trong cách tiếp cận AI. Thay vì cố gắng cạnh tranh trực diện với ChatGPT trong vai trò một công cụ hỗ trợ năng suất công việc, Meta đang chuyển hướng sang một khái niệm mang tính “sân nhà” hơn: “Siêu trí tuệ cá nhân” (Personal Superintelligence).

Theo tầm nhìn mà Zuckerberg và Giám đốc Sản phẩm Chris Cox chia sẻ, Meta muốn phát triển những hệ thống AI có thể hiểu từng cá nhân người dùng, phục vụ cho mục đích giải trí, kết nối xã hội và sáng tạo nội dung. Nói cách khác, trong khi OpenAI và Google tập trung vào AI giúp con người làm việc hiệu quả hơn, thì Meta lại nhắm đến việc dùng AI để “lấp đầy” khoảng thời gian rảnh rỗi mà con người có được nhờ năng suất tăng lên đó.

Đây là một chiến lược bám sát thế mạnh cốt lõi của Meta: một hệ sinh thái mạng xã hội khổng lồ với 3 tỷ người dùng hàng ngày. Việc phát triển các mô hình như Mango (AI hình ảnh-video) trở nên cực kỳ hợp lý, vì video ngắn (Reels) và nội dung thị giác đang chiếm phần lớn thời gian người dùng trên Instagram và Facebook.

Dù có những tín hiệu tích cực ban đầu, con đường chinh phục “siêu trí tuệ” của Meta vẫn còn vô vàn thách thức.

Đầu tiên là gánh nặng tài chính khổng lồ. Chi tiêu cho AI của Meta đang ở mức kỷ lục. Năm 2025, công ty dự kiến chi tổng cộng 114-118 tỷ USD, với 66-72 tỷ USD trong số đó dành riêng cho đầu tư hạ tầng như trung tâm dữ liệu. Để hiện thực hóa tham vọng, Zuckerberg thậm chí đã cam kết 600 tỷ đô la cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng điện toán trong tương lai.

Thứ hai là bài toán nội bộ về văn hóa và quản trị. Việc để một người ngoài như Alexandr Wang dẫn dắt lĩnh vực then chốt, cùng với sự ra đi của nhiều nhân sự cấp cao kỳ cựu bao gồm nhà khoa học trưởng Yann LeCun, một số giám đốc..., đã tạo ra sự xáo trộn không nhỏ. Liệu Zuckerberg có thể cân bằng được tầm nhìn đột phá của nhóm nghiên cứu mới với nhu cầu thực tế về doanh thu và sản phẩm từ ban lãnh đạo lâu năm?

Thứ ba là các vấn đề đạo đức, pháp lý và an toàn. Meta sẽ phải đối mặt với những câu hỏi hóc búa về bản quyền dữ liệu hình ảnh/video dùng để huấn luyện AI, nguy cơ deepfake và thao túng thông tin trên chính các nền tảng của mình, cũng như áp lực kiểm duyệt nội dung ở quy mô chưa từng có.

Với việc các mô hình đầu tiên đã được giao nội bộ, cộng đồng công nghệ đang đặc biệt chú ý đến lộ trình ra mắt của Mango và Avocado. Theo kế hoạch được tiết lộ, cả hai mô hình này dự kiến sẽ được phát hành vào nửa đầu năm 2026.

Mango được kỳ vọng không chỉ là một công cụ tạo video đơn thuần. Nó hướng tới việc hiểu ngữ cảnh tổng hợp giữa hình ảnh, chuyển động, âm thanh và văn bản - một bước tiến gần hơn tới khái niệm “mô hình thế giới” (world model) có thể lý luận về môi trường thực. Còn Avocado sẽ tập trung vào xử lý văn bản, lý luận và đặc biệt là cải thiện khả năng lập trình.

Nếu thành công, những mô hình này sẽ không chỉ giúp Meta cạnh tranh về mặt công nghệ, mà còn củng cố vững chắc vòng flywheel (bánh đà) kinh doanh của họ: AI tốt hơn → công cụ sáng tạo mạnh hơn cho người dùng/người sáng tạo nội dung → nhiều nội dung hấp dẫn hơn trên nền tảng → nhiều thời gian sử dụng và dữ liệu hơn → hệ thống quảng cáo và đề xuất chính xác hơn → doanh thu tăng → tiếp tục đầu tư vào AI.

Thông báo từ Davos của CTO Andrew Bosworth không chỉ là một cập nhật tiến độ đơn thuần. Nó là minh chứng cho sự chuyển mình đầy quyết liệt của Meta trong kỷ nguyên AI. Dám đặt cược lớn với việc tái cấu trúc, đầu tư khủng và đưa người ngoài lãnh đạo, Mark Zuckerberg đang thể hiện rõ ý chí không muốn bị bỏ lại phía sau.

Thành công bước đầu của Meta Superintelligence Labs là một tín hiệu đáng khích lệ, nhưng cuộc hành trình thực sự mới chỉ bắt đầu. Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu Meta có thể nhanh chóng thu hẹp khoảng cách chất lượng với các mô hình hàng đầu của OpenAI và Google, đồng thời chuyển hóa được tiềm năng công nghệ đó thành trải nghiệm đột phá cho 3 tỷ người dùng của mình hay không.

Nửa đầu năm 2026, với sự ra mắt dự kiến của Mango và Avocado, hứa hẹn sẽ là chương tiếp theo đầy kịch tính trong cuộc đua định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo.